Archeoloog Wim Tiri werkt als vrijwilliger in ons onroerenderfgoeddepot. In de reeks ‘Ondergrondse geheimen’ deelt hij zijn grote en kleine ontdekkingen.
'Marie Tu M'As' (Arno)
Archeologie is meer dan enkel maar op zoek gaan naar sporen uit de steentijd, villa’s van de Romeinen of afvalkuilen van middeleeuwse kloosters. Ook vondsten uit de moderne tijd krijgen gelukkig meer en meer aandacht. Denk maar aan de slagveldarcheologie in de Westhoek. Maar ook moderne vondsten krijgen hier de nodige aandacht en vertellen veel over het recent verleden. Uit de opgraving Jacobsmarkt hadden we het geluk een gevulde kelder met stadsafval uit de jaren 1930 te onderzoeken. En hieruit kwamen heel wat objecten die een interessant verhaal kunnen vertellen, zoals deze inmaakbokaal van ‘Le Soleil Malines’.
Deze dikwandige inmaakbokaal heeft twee platte zijden (met in reliëfletters ‘LE SOLEIL – MALINES’), zes verticale ribbels en één afgeronde zijde (voor een etiket), een schouder met onderaan een ribbel, een korte hals met verdikte lip met geribbelde bovenzijde (een zgn. felssluiting) en hol stervormig standvlak. De bokaal is vormgeperst in kleurloos glas. Vermoedelijk bevatte de bokaal erwten of asperges. De contextdatering is van rond 1920.
LE SOLEIL
De groenteteelt kende in de de Mechelse regio met de komst van de verschillende conservefabrieken vanaf het laatste kwart van de 19de eeuw een enorme groei: zo waren er onder meer ‘Le Semeur’ (1887) aan de Zwartzustersvest, Le Soleil (1892) aan de Vrouwvliet (met een eigen blikslagerij aan de Nekkerspoelstraat) en Arvebo aan de Brusselsesteenweg.
De komst van Le Soleil – in de volksmond gekend als de erwtenfabriek of in het Mechels dialect ‘eitefabriek‘ – zorgde mee voor de bevolkingsgroei en verstedelijking van de omliggende wijken als Nekkerspoel en Pasbrug. Le Soleil was van 1892 tot 1945 één van de grootste conservenfabrikanten van België. Vanaf 1913 was er een samenwerking tussen Marie Thumas uit Leuven en het conservenfabriek van Le Soleil uit Mechelen onder de noemer Commerciale de Conserves, en dit voor de aankoop van conservenblikken bij de blikslagerij die eigendom was van Le Soleil. De blikslagerij groeide onder de vleugels van Marie Thumas uit tot Eurocan die conservenblikken produceerde voor de gehele Europese markt. In 1945 nam Marie Thumas de Mechelse fabriek volledig over, waarna er onder het merk ‘Le Soleil’ naast groenten en soep ook fruit in blik werd geproduceerd. In 1957 verdween de merknaam ‘Le Soleil’ definitief en werd in Mechelen nog enkel onder de merknaam Marie Thumas geproduceerd.
Marie Thumas
De firma Marie Thumas was de eerste Belgische conservenfabriek, opgericht in 1886 door de Doornikse ingenieur Edmond Thumas samen met zijn vrouw Marie Durieux (zijn echtgenote met eigen familienaam Durieux, leende slechts haar naam) en was gelegen aan de Leuvense Vaart in Wilsele.
Aanvankelijk verwerkte men er alleen erwten, asperges en kersen. Bij aanvang werkten er een twintigtal mensen maar vlak voor de Tweede Wereldoorlog was dit al uitgegroeid tot een bedrijf met 900 werknemers.
Ondanks de dalende markt voor groenten in conserven nam Marie Thumas in 1973 nog de conservenfabriek Mon Jardin in het Waalse Geer over. In 1977 werd de fabriek te Wilsele gesloten en werd er enkel nog in Mechelen en Geer geproduceerd.
In 1980 werd Marie Thumas overgenomen door het Franse Bonduelle, dat de productie in Mechelen stopzette in 1991. De afbraak van de fabriek in Mechelen volgde in 1994. Ook de merknaam Marie Thumas verdween geleidelijk, en werd bij het begin van 21ste eeuw vervangen door de naam Bonduelle
Info bij de afbeeldingen:
- Afb. 1: Etiket ‘Le Soleil’ gebruikt voor conservenblikjes met gestoofde erwtjes extra-fijn (Mechelen, Privécollectie, inv.nr. P36_006)
- Afb. 2 en 3: Inmaakbokaal Le Soleil – Malines (met in reliëfletters op de twee vlakke zijden ‘Le Soleil – Malines’, op de voorzijde resten van een eticket), omstreeks 1920. Vormgeperst kleurloos glas, H. 12,4 cm, diam. rand 6,3 cm. (Erfgoed Noorderkempen, opgraving Jacobsmarkt, context S015 (stadsafval) – contextdatering jaren 1930 – depotnr. 2009_073_2187)
- Afb. 4: Onbekend fotograaf, Le Semeur (Zwartzustersvest, Mechelen) kort voor de afbraak begin jaren ’70 (Mechelen, Stadsarchief, inv.nr. B11_20)
- Afb. 5: ‘Mechelen – Neckerspoel Conservenfabriek ‘Le Soleil’, postkaart (Collectie Sint-Katelijne-Waver, inv.nr. G00638)
- Afb. 6: Roger en Renate Rössing (fotografen), Stand van Marie Thumas / le Soleil op de Leipziger Herbstmesse, 5 tot 9 september 1954 (Dresden, Deutsche Fotothek, inv.nr. 88902830)
- Afb. 7: Marie Thumas Louvain, postkaart
- Afb. 8: Henry Fournier (ontwerper), ‘Conserver ‘Le Soleil’ (reclameaffiche), 1920-1935 (Collectie Theo Broers)
Geraadpleegde bronnen:
- Sabine Daenens (Centrum Agrarische Geschiedenis), Groenten en fruit in een blikje. Enkele aspecten van de conservenindustrie in België, 1800-1980
- Jos Vandervelden en Alexander Dumarey, Baanbrekende plekken: de fabriek waar erwten, bonen en Willy Sommers werden ingeblikt (VRT ‘Baanbrekende plekken’, 8 januari 2021)
- Wikipedia: Marie Thumas
- ErfgoedPlus: Marie Thumas Leuven fabriek Leuvense Vaart
- Luisteren: Arno, Marie Tu M’As
