Resultaten Kempencollectie in Kaart
Doel van het project
Vier erfgoedcellen in de Antwerpse Kempen (Erfgoed Noorderkempen, Erfgoed Voorkempen, Kempens Karakter en Stuifzand) voerden tussen 2023 en 2025 een grootschalige inventarisatie uit van erfgoedcollecties over 43 gemeenten. Het project had als doel een gedetailleerde en uniforme veldtekening te maken van erfgoeddeelcollecties, wat de basis moet vormen voor een toekomstgericht collectiezorgbeleid.
Werkingsgebied
Binnen deze 43 gemeenten registreerde de projectmedewerker, volgens het COMETA-model, 821 erfgoeddeelcollecties van 168 collectiehouders in Excel. Hierin werd niet alleen de deelcollectie zelf beschreven, maar ook informatie verzameld over onder meer bewaaromstandigheden, eigenaarschap, gebruik, registratiegraad, digitalisering, etc. Zo ontstond een gedetailleerd beeld van de noden, kansen en thematische lijnen binnen het Kempens erfgoedlandschap.
Kempense thema's
In het onderzoek hebben we gekeken naar de thema’s die vaak voorkomen binnen de Antwerpse Kempen. Het valt op dat de collecties vaak sterk lokaal verankerd zijn. Gemeente- en regiogebonden thema’s komen daarom het vaakst voor. Dit gevolgd door religie, mede door de aanwezigheid van 55 kerken en religieuze deelcollecties. Ook ambachten en beroepen (zoals landbouw, houtbewerking, smidse, diamantnijverheid) zijn goed vertegenwoordigd, vooral in heemkundige kringen en vrijwillige musea.
Daarnaast zijn er ook nog enkele thema’s die kenmerkend zijn voor de Noorderkempen: collecties rond dokter Paul Janssen en/ of Janssen Pharmaceutica in Beerse, de gevangenis van Merksplas en diens geschiedenis als landbouwkolonie voor landlopers en de Brepols drukkerij in Turnhout.
Sterktes in de kijker
Kempencollectie in Kaart bracht niet alleen thema’s en het grote aantal collecties in beeld, maar ook de troeven binnen het werkingsgebied. Hieronder lichten we enkele positieve vaststellingen toe.
fysieke raadpleegbaarheid
Bijna alle collecties (91%) zijn in het werkingsgebied fysiek raadpleegbaar op afspraak. Dit stimuleert onderzoek en vergroot de interactie tussen collecties en het publiek. Opvallend is dat dit hoge niveau van toegankelijkheid wordt bereikt, zeker gezien de beperkte personeelsinzet en de grote rol van vrijwilligers.
fysieke toestand
Het grootste deel van de deelcollecties is in een goede toestand.
Aandachtspunten voor de toekomst
Het project bracht ook een aantal werkpunten aan het licht, inzichten waarmee we in de toekomst gericht aan de slag kunnen:
aanwezigheid van een collectieplan
Het grootste deel van de deelcollecties heeft geen collectieplan.
digitaliseringsgraad
Iets meer dan de helft van de deelcollectie is niet gedigitaliseerd.
opslagcapaciteit
Er is duidelijk een tekort aan opslagruimte. Voor ongeveer 60 procent van de collecties is er geen extra opslagruimte meer of zitten de bewaarruimtes overvol.
calamiteiten
Het grootste probleem is wateroverlast. Dit kan schimmels tot gevolg hebben.
Blik op de toekomst
Kempencollectie in Kaart biedt een overzicht van de aanwezige collecties en de noden binnen het Kempense erfgoedveld. Deze inzichten vormen een sterke basis voor een gezamenlijke en toekomstgerichte erfgoedzorg.
De opgedane kennis laat ons toe om de collectiezorg in de regio beter op elkaar af te stemmen en gerichter in te spelen op uitdagingen zoals waardering, digitalisering, RE-ORG en herbestemming. Door te werken met gedeelde en actuele data kunnen we noden efficiënter aanpakken en erfgoedorganisaties beter ondersteunen, bijvoorbeeld door verpakkingsacties of waarderingstrajecten.
De resultaten dragen bij aan de ontwikkeling van een regionaal collectieprofiel en maken het mogelijk om vorming en publiekswerking, zoals de Erfgoedklasbakken, beter af te stemmen op de aanwezige collecties.
Tot slot kan dit resultaat een stevige onderbouwing vorming voor de uitbouw van een regionaal depot.
