Intro
De enige cirkelvormige woning van architect Paul Neefs, die graag experimenteerde met geometrische vormen en mathematische verhoudingen, staat in Merksplas, vlak over het Steenovenbos. In deze rustgevende setting vertoeft sinds kort Els samen met haar kinderen, die het huis kochten van de eerste eigenaars. “Ik ben nog meer onder de indruk van het huis dan ik eerst had gedacht.”
De zogenaamde Woning Dierckx, genoemd naar de opdrachtgever, werd gebouwd in 1974. De praktijk van Paul Neefs had bijzonder goed te doen gedurende de jaren ‘60 en ‘70. Neefs bleef trouw aan de Kempen. 26 Van zijn uitgevoerde ontwerpen voor privéwoningen kregen een erfgoedstatus, waaronder ook zijn eigen woning. Daarnaast worden (of werden) ook het gemeentehuis van Vosselaar, de vroegere parochiekerk Sint-Jan in Balen en de Parkwijk in Turnhout hoog gewaardeerd omwille van hun hoogstaande architecturale kwaliteiten. Verschillende realisaties van zijn hand, nochtans ook heel straffe ontwerpen, haalden de inventarislijst niet.
Geometrische grondplannen zijn een signatuur van Paul Neefs. In zijn eigen woning in Oud-Turnhout past hij voor het eerst een concentrisch grondplan toe, later herneemt hij dit idee voor het ontwerp van de woning Kerstens in Geel. De woningen zijn opgevat als een veelhoek. Ronde muren behoudt Neefs voor het interieur, tot in 1973. Dan tekent hij een eerste ontwerp voor een woning met ronde buitenmuren. Woning Thomas in Vosselaar heeft een ellipsvormig grondplan en hier durft Neefs ook voor het eerst beton in het zicht te laten. In tegenstelling tot zijn vroegere oeuvre dat bestond uit strakke witbepleisterde volumes, grijpt hij vanaf de jaren ‘70 eerder naar een brutalistische stijl, mogelijk beïnvloed door collega-architecten als Paul Schellekens, Carli Vanhout en Lou Jansen. Door het compact eenlagig volume, ‘nederig’ naar de woorden van Paul Neefs, en de kleuren van de grijze beton en de oorspronkelijk donkere baksteen verdwijnt de woning bijna in het landschap. “Een echte voorliefde voor modernistische architectuur heb ik niet, maar mijn moeder woont toevallig wel in een woning van Paul Schellekens en ik ben ook bevriend met de zoon van Paul Neefs,” zegt Els.
“Wat ik zo kan appreciëren aan het huis is het nestgevoel. Omdat het een compact huis is geeft het een gevoel van veiligheid,” vertelt Els. “In de periode dat ik aan het uitkijken was naar een nieuw huis, was ik in het Steenovenbos aan het wandelen en toen ik tegenover de Woning Dierckx stond, dacht ik nog, als dit huis te koop komt, dan wil ik het. Ik denk dat er twee weken later een immobord stond en ik heb de dag erna meteen een bod gedaan.” Els was gecharmeerd door het totaalplaatje; de architectuur van het huis, de ligging en de tuin. Net als bij de andere woningen van Paul Neefs werd er nagedacht over lichtinval, ruimtegevoel, functionaliteit en interactie met de omgeving. Zijn ontwerpen waren altijd afgestemd op het terrein, hier gaf de tuin en de bosrijke omgeving inspiratie om een uitsparing te voorzien aan de achterzijde van het huis voor een overdekt terras. Ook de keuken is voorzien van een groot venster waardoor je bijna het gevoel hebt dat je in de tuin de afwas staat te doen. “De zitkuil, kachel, tegelvloer, schuifdeuren en ingemaakte kasten zijn nog allemaal zoals het was in 1974. Ook de stalen ramen waren nog origineel, maar die waren lek en konden niet meer open of dicht met condens en schimmelvorming tot gevolg. Die heb ik wel meteen vervangen,” merkt Els op.
Hoewel het interieur goed bewaard bleef, werd de buitenschil door de vorige eigenaars vervangen en geïsoleerd na scheuren in het metselwerk. “Een tip die ik kan geven aan andere eigenaars is om een energieadvies in te winnen,” zegt Els. “Daar heb ik veel aan gehad. Daaruit bleek dat het altijd zinvoller is om eerst te isoleren en dan pas het verwarmingssysteem te vernieuwen. Ik heb het dak geïsoleerd, maar doordat er voldoende ruimte was tot aan de dakrand zie je dat niet. De zonnepanelen steken een klein beetje boven de dakrand uit, maar ook dat stoort mij niet. Het huis wordt nog steeds verwarmd via vloerverwarming die al was aangelegd in de jaren ‘70 en de kachel.” In het middelpunt van het huis staat een kachel die functioneert als een leemkachel of speksteenkachel. De kachel wordt gestookt via de zitkuil, de wand aan de eetkamer geeft dan warmte af via een rooster. “Nu is het hier eigenlijk veel te warm. Je kan best alles heel goed meten,” geeft Els nog mee.
“Het mooiste plekje vind ik het terras. Er is goed nagedacht over de oriëntatie. Als de zon hierop staat, is dit echt een zalig hoekje,” vindt Els. Heel het huis is georiënteerd naar de tuin, ook de inkom zit verstopt aan de achterkant. De drie slaapkamers aan de voorzijde kijken uit op het bos. Els maakte een kleine aanpassing om nog een extra slaapkamer bij te maken, maar met aandacht voor de indeling volgens het concept van Neefs. “De muren tussen de slaapkamers zijn als een as naar het midden van het huis. De beleving van de architectuur doet eigenlijk veel meer dan ik dacht.”
Auteur: Charlotte Delannoye
Ben jij ook zo friejet op aaw keet? Woon je in een historisch pand en ben je er net als Els helemaal verliefd op? Zorg je samen met buren voor het onderhoud van jouw wijkkapelletje? Werkte je mee aan de herbestemming van een erfgoedparel? En wil je jouw verhaal delen om anderen te inspireren? Geef ons een seintje via onroerenderfgoed@erfgoednoorderkempen.be en wie weet ben jij onze volgende erfgoedambassadeur friejet op hun keet.
