Tijdens een archeologisch onderzoek aan de Hollandse Loop in Wortel is een tip van de sluier opgelicht over een mysterieus bastion. Dankzij de vondst van specifieke loden kogels lijkt de versterking niet uit de Tachtigjarige Oorlog te stammen, maar wijst alles sterk in de richting van een aanleg door de Napoleontische troepen in 1814. Een veelbelovende ontdekking die vraagt om verder onderzoek!
Veldwerk met resultaat
Op zaterdag 21 februari 2026 sloegen Erfgoed Noorderkempen en de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) de handen in elkaar met de archeologen van BAAC én een fantastische groep erkende metaaldetectoristen. Gewapend met detectors, véél enthousiasme en genietend van het zachte februariweer trokken we naar de Hollandse Loop.
Ons doel? Een onbekend verdedigingswerk in kaart brengen: een zogenaamd ‘bastion’ waarvan de contouren nog in de perceelsstructuur te herkennen zijn. Dateerde dit uit de woelige Tachtigjarige Oorlog (ca. 1603) of van de Slag bij Hoogstraten (1814)?
Luchtfoto van het onderzoeksgebied: de blauwe aflijning geeft de contouren van het bastion weer
De bewijslast: loden kogels
Tijdens de zoekdag werd het terrein eerst systematisch uitgekamd via regelmatige raaien met een onderlinge afstand van 15 meter. Daarna is er nog vrij gezocht, waarbij de focus specifiek op de zone direct rondom het bastion lag. Deze methodiek wierp zijn vruchten af: in totaal werden er 68 metalen artefacten ingezameld en geregistreerd. Wat daarbij meteen opviel, was dat het leeuwendeel van deze vondsten — maar liefst 41 stuks — afkomstig bleek te zijn uit de Tweede Wereldoorlog. Omdat de aflijnen van het bastion al te zien is op de Atlas der Buurtwegen uit 1841, heeft dit verdedigingswerk niks te maken met deze oorlog.
Maar de metaaldetectoristen vonden onder meer ook enkele loden musket- en pistoletkogels. Ze werden verder geanalyseerd door de archeologen van BAAC. Het kaliber hiervan wijst sterk in de richting van Britse en Pruisische geweren. Dit suggereert dat de site mogelijk een rol speelde tijdens de Slag bij Hoogstraten (11 januari 1814)!
De archeologen baseren hun conclusie voornamelijk op de vondst van twee specifieke loden musketkogels die vlakbij de contouren van het bastion lagen. Deze projectielen hebben een kaliber (rond de 17,85 mm) dat naadloos aansluit bij het Pruisische Infanteriegewehr M/1809 en de Britse Brown Bess. Omdat historische bronnen bevestigen dat precies deze wapens massaal door de geallieerde troepen (Pruisen, Britten en Russen) werden ingezet tijdens de Slag bij Hoogstraten, kunnen de vondsten vrijwel zeker aan dat treffen gekoppeld worden. Dit doet hen sterk vermoeden dat het bastion in de directe aanloop naar deze veldslag door de Franse troepen werd aangelegd als verdedigingsstelling.
Ruilverkaveling Rijkevorsel-Wortel
Dit archeologisch onderzoek is meer dan alleen een duik in het verleden; het is een stap binnen het project ‘Ruilverkaveling Rijkevorsel-Wortel‘. Met dit project zetten de partners in op een integrale en duurzame herinrichting van de open ruimte in de streek, waarbij respect voor landbouw, erfgoed en natuur hand in hand gaan.
Later dit jaar breien we nog een vervolg aan dit onderzoek om met nog meer zekerheid het bastion te kunnen dateren.
Een welgemeende dank gaat uit naar de vrijwilligers voor hun harde werk en naar Stad Hoogstraten voor de logistieke steun en het warme basiskamp tijdens de zoekdag.
