Waardevol naslagwerk voor iedereen Dankzij de samenwerking met het Stadsarchief Turnhout is het volledige rapport voortaan digitaal en gratis raadpleegbaar. Erfgoedonderzoek brengt het Belgische Bels Lijntje opnieuw tot leven In opdracht van Stad Turnhout onderzocht Erfgoed Noorderkempen de geschiedenis van het Belgische deel van de voormalige spoorlijn. Het resultaat is een bouwhistorische nota van meer…
Vergeten verhalen en relicten
Het Bels Lijntje is een iconisch stuk lokaal erfgoed dat onze regio doorkruist. Velen kennen het als naam van het toeristisch fietspad tussen Turnhout en Tilburg maar op 1 oktober 1867 opende dit traject als internationale spoorlijn. In 2017 vierden we “150 jaar Bels Lijntje” en zetten we de geschiedenis in de kijker. Het werd toen al snel duidelijk dat al het historisch bronmateriaal versnipperd was en dat er nog veel lacunes waren. Om de rijke geschiedenis van deze voormalige spoorweg beter in kaart te brengen en te delen met het grote publiek, gaf de stad Turnhout de opdracht aan Erfgoed Noorderkempen om een erfgoedonderzoek uit te voeren.
Een rit door de geschiedenis
In 2024 werkte Erfgoed Noorderkempen intensief aan een uitgebreid onderzoeksrapport over de cultuurhistorische relicten op het traject tussen het station van Turnhout en de Nederlandse grens (te downloaden onderaan deze pagina).
De belangrijkste acties binnen dit project waren:
- Archiefonderzoek: Er werden verschillende archieven bezocht, waaronder die van de NMBS, Infrabel en diverse stadsarchieven. Hierbij zijn meer dan 50 historische plannen en inspectierapporten teruggevonden.
- Terreininventarisatie: Het volledige traject van het station van Turnhout tot aan de Nederlandse grens (8,6 km) werd fysiek onderzocht.
- Identificatie van relicten: De locaties van 36 verdwenen of nog aanwezige objecten werden vastgelegd, variërend van kilometerpalen tot de funderingen van spoorwegbruggen.
- Verhalen verzamelen: Via oproepen, interviews en krantenarchieven zijn persoonlijke verhalen en foto’s verzameld om de geschiedenis van de lijn tot leven te wekken
Het resultaat is een diepgravend en tastbaar rapport van meer dan 260 blz. dat de geschiedenis van de spoorlijn samenbrengt. Het rapport werd in de loop van 2025 afgewerkt. Dit onderzoek kon enkel maar gevoerd worden dankzij de inzet van velen. Onze oprechte dank gaat uit naar de archiefinstellingen (NMBS, Stadsarchief Turnhout, …) en de heemkundige kringen (Amalia van Solms, Nicolaus Poppelius en Taxandria) voor hun onschatbare bronmateriaa en het delen van kennis.
Terreinbezoek in 2024 met enkele experts en vrijwilligers, op zoek naar overwoekerde relicten van station Weelde-Statie
Nieuwsberichten en oproepen naar anekdotes en foto's
Naast het informeren van het publiek over het project, werden ook verschillende oproepen gelanceerd om extra informatie te verzamelen.
Read more
Het Bels Lijntje in kaart gebracht Een jaar geleden sloegen Erfgoed Noorderkempen en de stad Turnhout de handen in elkaar om het onderzoek naar het Belgische traject van het Bels Lijntje nieuw leven in te blazen. De focus lag vooral op een grondige zoektocht naar oorspronkelijke plannen en kaarten en een onderzoek naar de aanwezige…
GEZOCHT:VERHALEN VAN BAREELWACHTERS Tussen Turnhout en de grens met Nederland bevonden zich negen routehuisjes, ook bekend als roethuisjes (verbasterd vanuit het Frans), wachtershuisjes of bareelhuisjes, bij bepaalde bewaakte overwegen. Deze routehuisjes zijn jammer genoeg allemaal verdwenen. Dankzij de oorspronkelijke plannen van aanleg en het bevolkingsregister kennen we echter wel de vroegere locatie van deze huisjes…
GEZOCHT:ERVARINGSVERHALEN VAN BRUGWACHTERS Toen de spoorlijn tussen Turnhout en Tilburg werd aangelegd in 1867, werd er ook een spoorwegbrug, bekend als de “ijzeren brug”, gebouwd over het kanaal Dessel-Turnhout-Schoten. Van deze spoorwegbrug zijn de restanten nog steeds zichtbaar in het huidige landschap. Draaibrug De eerste brug was een draaibrug. Deze brug werd bediend door een…
OPROEP:WIE HERKENT ZIJN VOOROUDERS OP DEZE HISTORISCHE FOTO’S VAN HET BELS LIJNTJE?Foto van kinderen op een bareel Deze foto werd genomen door André Boone (tussen 1930 en 1960) aan een overweg van wat zeer waarschijnlijk de spoorlijn van Turnhout naar Tilburg was. Wie herkent de kinderen op deze foto of kan meer informatie geven over…
GEZOCHT:ANEKDOTES EN FOTO’S OVER DE METALEN VOETBRUG AAN DE OVERWEG BIJ DE GULDENSPORENLEI In 1909 werd een voetgangersbrug aangelegd bij de overweg aan de Steenweg op Hoogstraten (de huidige Guldensporenlei). Met de bouw van deze brug werd gehoor gegeven aan de verzoekingen van de Turnhoutse bevolking, die reeds decennialang klaagde over de lange wachttijden bij…
Erfgoed beleven in het landschap
Onderzoek is cruciaal, maar het is nóg mooier als die theorie ook zichtbaar wordt op het terrein. Binnen het kader van het Interreg project ‘Brabant Kust de Kempen‘ werden er in 2026 concrete zaken gerealiseerd op het terrein.
In samenwerking met Visit Turnhout werd er nieuwe infrastructuur geplaatst langs het traject van het Bels Lijntje, waaronder rustige zitbanken en boeiende infoborden. De historische informatie en de verhalen op deze borden zijn rechtstreeks geput uit ons onderzoeksrapport. Zo brengen we het erfgoed letterlijk tot bij de fietser en de wandelaar! Op 16 juli 2026 werd het rapport officieel overhandigd aan de Stad Turnhout bij de nieuwe infrastructuur om deze realisatie in de verf te zetten en de ontsluiting van het rapport aan het grote publiek kenbaar te maken.
Raadpleeg het rapport digitaal
Om de informatie uit ons onderzoek niet op de planken te laten verstoffen, maar net zo breed mogelijk toegankelijk te maken, sloegen we de handen in elkaar met het Stadsarchief Turnhout. Dankzij hen wordt het volledige rapport digitaal gehost en bewaard voor de toekomst. Iedereen kan het vanaf nu eenvoudig online inkijken.
Wil je naar dit rapport verwijzen? Dan kan je de volgende bibliografische verwijzing gebruiken:
Drijbooms, M., & Van Doninck, J. (2025). Bouwhistorische nota: een rit door de geschiedenis van het ‘Bels Lijntje’ aan Belgische zijde. Turnhout: Erfgoed Noorderkempen. [Digitaal beschikbaar via: https://go.wander.be/record/
Let op: gebruik je afbeeldingen of plannen dan dien je voor het gebruik contact op te nemen met de desbetreffende instelling die het archiefmateriaal beheerd. Vragen hierover? We helpen je graag op weg.
Meer weten? Contacteer ons!
Wil je meer weten over dit project of heb je interessante anekdotes en foto’s die je graag met ons wil delen, aarzel dan niet om ons te contacteren.
Contact
onroerenderfgoed@erfgoednoorderkempen.be
014/44.33.62